Historia

Początki działalności Muzeum sięgają roku 1870, kiedy to w WSD profesorowie Zenon i Stanisław Chołdyńscy zaczęli zbierać zabytkowe przedmioty służące do celów naukowych a następnie stworzyli pierwsze muzeum seminaryjne. Z opisów zachowanych w Kronice Decyzji Włocławskiej dowiadujemy się, że „eksponaty były rozmieszczone w szafach dębowych, odpowiednio urządzonych, rozstawionych w dwóch pokojach na strychu w pawilonie frontowym gmachu Seminarium”. Kolekcja muzealna zawierała: numizmaty i medale, pieczęcie i autografy znakomitych osób, szczątki starych ornatów i haftów kościelnych, kilka obrazów rzeźbionych i tryptyków ołtarzowych, zbiór sztychów i obrazów, fotografie. Od początku prowadzony był uporządkowany inwentarz, zawierający spis z najważniejszymi informacjami dotyczącymi poszczególnych eksponatów.

W latach 1899-1907 zbiory znacząco poszerzył ks. Władysław Kubicki, profesor włocławskiego seminarium, który poszukiwał najciekawszych a często zaniedbanych i zniszczonych obiektów na terenie całej diecezji. W 1908 r., kiedy wyznaczono specjalne pomieszczenie na cele muzealne, do muzeum zaczęły napływać nowe obiekty, głównie przekazywane przez księży z parafii i kolekcji prywatnych. Zaczęto gromadzić obiekty związane z wiarą, które utraciły swoją pierwotną – kultową funkcję.

W okresie II Rzeczpospolitej kolekcje z włocławskiego muzeum były już opracowywane, użyczane na wystawy ogólnopolskie i w pewnym zakresie udostępniane, np. w 1939 r. można je było zwiedzać „za porozumieniem z kustoszem, ks. prof. Brzuskim”.

W 1939 r., po wybuchu II wojny światowej (7 XI 1939 r. -data aresztowania profesorów i kleryków) część zbiorów stała się łupem wojennym okupanta , ulegając rozgrabieniu i rozproszeniu, przede wszystkim rzeczy cenniejsze, w tym argentaria. Część drobniejszych a cennych eksponatów z zasobów muzealnych została przez siostry służki, od lat opiekujące się seminarium, zamurowana w piwnicach gmachu pod refektarzem. W ten sposób część zbiorów przetrwało wojnę.
Przez wiele lat powojennych szczątki przedwojennej kolekcji muzealnej przeleżały w dwóch salach na strychu seminaryjnym.

Ostatecznie decyzję o reerekcji muzeum diecezjalnego podjęto dekretem biskupa włocławskiego Bronisława Dembowskiego z dnia 23 kwietnia 1995 r. Na pomieszczenie reaktywowanej placówki przeznaczono część parteru budynku przy pl. Kopernika 3 (pierwotnie rezydencja Biskupa Krzysztofa Antoniego Szembeka z II poł. XVIII w. , później tzw. kolegium dla księży ). Muzeum zostało otwarte po 10 latach prac adaptacyjnych. Na ekspozycji mieszczącej się w ośmiu salach znalazły się zabytki z Pałacu Biskupiego, Seminarium Duchownego, oraz wielu parafii. Kolekcją muzealną powiększono znacznie po dokonaniu prac restauratorskich w zabytkowych wnętrzach parteru i otwarto ponownie 5 grudnia 2005 r.

W latach 2011-2013 przeprowadzono z inicjatywy bpa Wiesława Meringa rewitalizację i rozbudowę zabytkowego budynku, powiększając muzeum o salę wystawienniczo-koncertową wraz z zapleczem technicznym i pomieszczeniami mieszczącymi pracownie konserwacji.