Budynek

Budynek, w którym mieści się Muzeum Diecezjalne we Włocławku to dawne kolegium wikariuszy katedralnych, przy placu Mikołaja Kopernika 3. Wzniesiony w latach 1732 -1736 staraniem biskupa Krzysztofa Antoniego Szembeka, pierwotnie miał charakter barokowego założenia pałacowego z ogrodem. Była to budowla parterowa ze skromną dekoracją sztukatorską, usytuowana elewacją frontową na wschód, w stronę nieistniejącej dziś ulicy Świętego Jura. Dwa piętra dobudowano w 1908 r. Niestety, po 1945 r. budynek znacznie przebudowano, pozbawiając go cech stylowych. W 2011 r. rozpoczęto rewitalizację i rozbudowę Muzeum Diecezjalnego w ramach programu Rewitalizacja obiektów kultury Diecezji Włocławskiej we Włocławku. Prace remontowo – budowlane przeprowadzono dzięki wsparciu Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Kujawsko – Pomorskiego na lata 2007 – 2013 oraz ze środków budżetu Województwa Kujawsko – Pomorskiego. Zniesiono drugie piętro, przywrócono elementy dekoracyjne elewacji i stromy dach. Od wschodu powstała nowoczesna sala ekspozycji czasowych połączona łącznikiem z budynkiem głównym, w którym są magazyny i pracownie konserwatorskie.

Gmach główny (dawne kolegium) to piętrowy budynek murowany z cegły, założony na rzucie prostokąta z ryzalitami. Ryzality skrajne jednoosiowe, środkowy od wschodu wydatny, trójosiowy. Największe pomieszczenie, dawna sień pałacu, posiada bogate sklepienie w formie krzyżujących się dwóch par szerokich gurt. Pozostałe pomieszczenia parteru posiadają sklepienia żeglaste.

W XIX i XX wieku, budynek był użytkowany m.in. jako Archiwum Obwodu Kujawskiego, mieściła się w nim szkoła i biura konsystorza biskupiego, w czasie II wojny siedziba gestapo, w latach 1945-1989 Milicja Obywatelska.

Budowniczy

Krzysztof Antoni Szembek, herbu własnego Szembek, urodził się w 1667 r. we wsi Szczepanowo, zmarł 6 lipca 1748 r. w Łowiczu. Odebrawszy staranne wychowanie w domu rodzinnym, podjął studia na Akademii Krakowskiej, po czym udał się do Rzymu, gdzie studiował teologię, prawo i historię.
Po powrocie do kraju został wyświęcony na kapłana w 1692 r. Szybko otrzymywał godności kościelne: był kanonikiem kujawskim, przemyskim, warmińskim, a gdy jego krewny Stanisław Szembek został prymasem, obdarzył Krzysztofa kanonią gnieźnieńską, która objął 25 kwietnia 1708 r. Trzy lata później został kanonikiem warszawskim i prawie równocześnie otrzymał prezentę królewską na proboszcza kapituły warmińskiej. W roku 1708 został opatem komendatoryjnym benedyktynów w Mogilnie, a od 1739 r. był jednym z ostatnich opatów komendataryjnych benedyktynów tynieckich. W 1710 r. został sekretarzem króla Augusta II Mocnego, a w 1711 r. biskupem inflanckim. W latach 1713-1714 przez półtora roku był posłem do Wiednia w celu zażegnania wojny z Turcją, a także miał starać się o rękę arcyksiężniczki dla królewicza Fryderyka Augusta (przyszły August III Sas). Jednak żadnych sukcesów w tych sprawach nie osiągnął, gdyż jako niedoświadczony dyplomata był tylko biernym uczestnikiem dworskich gier politycznych. W 1717 r. objął biskupstwo poznańskie, a w 1719 r. przeniósł się na biskupstwo kujawskie. Po 20 latach biskupiej posługi we Włocławku, w 1739 r został arcybiskupem gnieźnieńskim, prymasem Polski. W 1736 roku został odznaczony Orderem Orła Białego.

Zdjęcie portretu z Muzeum w Łowiczuz